Pimpinone, een komische opera

De strijd tussen de seksen, het is een verhaal zo oud als Methusalem. Vandaag de dag is het vaak reden tot twist en serieuze discussie, in de tijd van Georg Philipp Telepmann was het vaak de aanleiding voor een goede grap en daardoor een geschikt onderwerp voor een intermezzo.

Het genre intermezzo stamt af van de 16e-eeuwse intermedio, muzikale scènes opgevoerd tussen de aktes van een toneelstuk. Het publiek was dol op deze vaak spectaculaire en op sagen gebaseerde vorm van vermaak en hoewel er veel verloren zijn gegaan vormen ze de basis voor de opera zoals wij die nu kennen. In de 18e eeuw werden deze tussenstukken nog steeds gebruikt, nu alleen intermezzo’s genoemd en uitgevoerd tussen de aktes van een opera seria. Het verhaal was vaak voor twee of drie mensen geschreven en had een komisch onderwerp, wat in schril contrast stond met de heroïsche en ernstige opera.

Het eerste complete intermezzo wat wij nog kennen is ‘Pimpinone’ van Tomaso Albinoni. Het verhaal van de slimme kamermeid die haar rijke maar domme broodheer zover weet te krijgen dat hij met haar trouwt, was mateloos populair toen Telemann, die op dat moment werkzaam was bij de opera van Hamburg, besloot het plot voor een van zijn eigen composities te gebruiken. De componist gebruikte hetzelfde libretto van Pietro Pariati , creëerde hiermee zijn eigen Duits/Italiaanse versie en voorzag het van nieuwe muziek. Het resultaat was een van zijn meest succesvolle theaterstukken.

Het verhaal van Pimpinone moet Telemann vertrouwd in de oren hebben geklonken, aangezien de componist ook vrij weinig geluk had in de liefde. Zijn eerste vrouw Amalie Eberlin stierf in hun eerste huwelijksjaar tijdens een bevalling. Zijn tweede vrouw Maria Katharina Textor had een gokprobleem. Haar verslaving nam zulke ernstige vormen aan dat de componist bijna failliet werd verklaard. De burgers van Hamburg konden hem nog net van de financiële afrond redden door een collecte te houden. Dit huwelijk liep op de klippen na de geboorte van zijn negende kind, toen Maria Katharina er vandoor ging met een Zweeds officier.

In 2003 raakten Sarriel Taus en Coel Alewijnse in de ban van een artikel wat ze hadden gelezen over een project van de wereldberoemde kok Jamie Olivier. Zodra ze zich realiseerde dat dit project hun ondernemingsdrang en sociaal bewustzijn combineerde, sloeg deze interesse over in passie. Gevoed door hun affiniteit voor goed eten, besloten zij een Nederlandse versie van Olivier’s project op te zetten: een combinatie van een restaurant en een opleidingsplek voor jong kooktalent. Dit idee resulteerde in een samenwerkingsproject met Fifteen Londen, waarbij de Engelse partners bereid waren om hun naam en expertise uit te lenen aan Amsterdam. Op 14 december 2004 werd het restaurant officieel geopend toen Jamie Olivier zijn handtekening op de muur van het restaurant plaatste. Naast deze school voor werkloze jongeren heeft Fifteen een podium opgezet voor jonge getalenteerde musici onder de noemer: culinair talent ontmoet muzikaal talent.

1e akte
Vespetta, bekoorlijk, intelligent, maar uit een arm milieu afkomstig, verdient haar geld als kamermeisje. Ze ziet in een huwelijk met Pimpinone, een oude maar welgesteld man, een mogelijkheid om haar financiële positie te verbeteren. Met haar schoonheid en de zekerheid dat ze zich gewetensvol om het huishouden zal bekommeren, lukt het haar al snel de eenzame Pimpinone in te palmen. Hij neemt haar aan als dienstmeisje.

2e akte
Vespetta dreigt haar baan op te zeggen: er wordt over haar geroddeld omdat ze ongetrouwd bij Pimpinone inwoont. Pimpinone zwicht en vraagt om haar hand. Hij biedt haar een bruidsschat aan onder de voorwaarde dat ze thuis blijft en geen bezoekers ontvangt. Vespetta stemt toe.

3e akte
Na het huwelijk toont Vespetta echter haar ware gezicht. Ze houdt zich niet aan de afspraken, gaat vaak uit en is helemaal niet zo bereidwillig om haar plichten als zorgzame echtgenote na te komen. Ze voert als reden op dat het dienstverband door het huwelijk is komen te vervallen en haar nu alle vrijheden zijn toegestaan. Pimpinone, die inmiddels spijt heeft van het huwelijk, heeft geen andere keuze dan haar vrij te laten.

De meeste mensen zullen Johann Sebastian Bach aanwijzen als de belangrijkste componist uit de Barok, maar de zaken stonden er echter heel anders voor in Georg Philipp Telemann’s tijd. Hij werd in 1681 als de zoon van Lutherse Diaconus in Magdenburg geboren en gaf al vroeg blijk van muzikaal talent. Dit talent werd echter ontmoedigd door de Lutherse gemeenschap omdat hij als muzikant nooit meer zou worden dan een ‘clown en circusartiest’. De jonge Georg Philipp besloot zich er niet zo maar bij neer te leggen en oefende in het geheim op ieder muzikaal instrument wat hij in zijn handen kon krijgen, totdat zijn moeder er mee instemde dat hij lessen ging nemen bij de organist en cantor Benedikt Christiani. Telemann was toen 12 maar had al een opera gecomponeerd, ‘Sigismundus’, en had zichzelf geleerd hoe hij fluit, viool, viola da gamba, een aantal toestinstrumenten, hobo, trombone en strijknas moest spelen.

Een indrukwekkende prestatie voor iemand van 12, maar zijn moeder wilde hem nog steeds afhouden van een carrière in de muziek en liet haar zoon rechten studeren in Leipzig. Telemann stemde hiermee in maar besloot definitief het roer om te gooien nadat hij de 16-jarige George Frederick Handel ontmoette. En met succes, al snel was Telemann een van de populairste en meest gerespecteerde componisten. Zijn composities werden goed ontvangen en hij heeft posten bekleed in Sorau, Eisenach, Frankfurt, Hamburg en Leipzig. Telemann was zelfs favoriet bij de gemeenteraad van Leipzig voor de post van cantor van de Thomaskerk. Johann Sebastian Bach werd pas in aanmerking genomen voor dezelfde baan nadat Telemann had bedankt.

In zijn lange leven, hij werd 86, heeft Telemann ten minste 31 cantata cycli geschreven, veel concerten, operas, oratoria, liederen, muziek voor kerkdiensten, orkestsuites en kamer muziek composities. Veel van zijn werken zijn zoekgeraakt door de jaren heen dus zeker weten zullen we het nooit, maar misschien is het oeuvre van Telemann wel groter dan die van welke andere componist dan ook.

Pimpinone, een oude, naïeve en zelfingenomen personage van goede komaf laat zich door Vespetta - een trots en geraffineerd dienstmeisje - om de tuin lijden. Vespetta weet niet alleen haar charmes goed in te zetten, maar bedwelmt Pimpinone ook met de heerlijkste geuren die de Italiaanse keuken te bieden heeft en zijn hoofd volledig op hol doen slaan. Buiten zichzelf van verlangen geeft hij toe aan al haar eisen, inclusief de huwelijkse belofte. Eenmaal getrouwd verandert zijn leven op slag en blijkt hij ver van het hemelse leven verwijderd te zijn waarin hij zich waande.

Gebaseerd op de commedia dell’ arte traditie van het libretto en geheel in de geest van ‘volksvermaak’ speelt deze Pimpinone zich temidden van het publiek af. Op de lip kan het reilen en zeilen van dit stel gevolgd worden, van de verleidelijke momenten tot de ordinaire ruzies. De geuren en kleuren uit de keuken vermengen zich met de komische taferelen van het vrolijke verhaal en binnen de kortste keren waant het publiek zich op het dorpsplein van een Italiaans gehucht, waar aan lange tafels het jaarlijkse dorpsfeest gevierd wordt.